C/1999 S4 (LINEAR) KUYRUKLUYILDIZI
MIT Lincoln laboratuvarının sürdürdüğü "The Lincoln Near Earth Asteroid Research, LINEAR " adlı proje çerçevesinde Dünyaya yaklaşma olasılığı bulunan gökcisimleri sürekli izlenmekte. Bu gözlemler sırasında daha önce hiç gözlenmemiş bir çok asteroid ve kuyrukluyıldız keşfedildi. Yörünge hareketini gördüğünüz kuyrukluyıldızda 27 Eylül 1999'da gözlemlerini otomatik olarak sürdüren teleskopun CCD görüntüleri içerisinden keşfedilmiştir. C/1999 S4 adı ile isimlendirildi. Yapılan yörünge hesaplarına göre kuyrukluyıldız Güneşe en yakın geçişini 24 Temmuz 2000' de gerçekleştirecek. Keşfedildiği ilk günlerde, 1997 Mart ve Nisan aylarında çıplak gözle gözlediğimiz Hale-Bopp  kuyrukluyıldızı kadar parlak olacağı düşünüldü. Sonra yapılan gözlemler C/1999 S4'ün güneş sistemimize ilk kez girdiğini gösterdi. Güneş sisteminde ilk dolanımlarını yapan böyle kuyrukluyıldızlarında hiç bir zaman çok parlak olarak gözlenmediği bildirildi. Gözlemler kuyrukluyıldızın önümüzdeki Temmuz ayı içerisinde küçük dürbün ve teleskoplarla gözlenebileceğini göstermekte. Işık kirliliğine uğramamış çok karanlık ortamlarda 20 - 25 Temmuz geceleri çıplak gözlede görülebileceği öngörülmekte.

Kuyrukluyıldız nedir:
Gökyüzünde zaman zaman parlak bir baş ve uzun bir kuyrukla gözlenen bu gök cisimlerine kuyrukluyıldız adı verilir. Gökyüzünün herhangi bir yerinde aniden gözlenen bu gök cisimleri geçmişte dehşet, korku ve batıl inanç nedeni olmuştur. Kuyrukluyıldızlar Güneş etrafında elips, parabol ve hiperbol yörüngeler üzerinde hareket eder. Yörüngeleri parabol ve hiperbol olan kuyrukluyıldızlar Güneş etrafında dolaştıktan sonra uzayın karanlığında kaybolur. Yörüngesi elips olanlar düzgün aralıklarla tekrar görülür. Böyle kuyrukluyıldızlara dönemli kuyrukluyıldız adı verilir. Bugün 100'den fazla dönemli kuyrukluyıldız bilinmektedir. Bunların dönemleri 33 ile 10000 yıl arasında değişir. Buz, toz ve kaya parçalarından oluşan kuyrukluyıldız çekirdeği kirli bir kartopunu andırır. Orta büyüklükte bir kuyrukluyıldızın çekirdek çapı bir kaç kilometreden daha büyük değildir. Çekirdek Güneşten çok uzaklarda uzayın dayanılmaz soğuğunda ömrünün büyük bir kısmını sanki uykuda geçirir. Kuyrukluyıldız, Güneş yakınlarına geldiğinde yüzey tabakalarının sıcaklığı yapısında bulunan buzu bozmak için yeterli derecede artar. Bir maddenin doğrudan doğruya katı yani buz durumdan buhara dönüşmesi olan bu bozulma işlemi o cismin ısınması ile gerçekleşir. Bu etkinlik çekirdeği çevreleyen ve baş olarak tanımlanan gaz ve toz bulutunun oluşmasına neden olur. Saniyede bir kaç yüz metrelik hızlarla çekirdekten uzaklaşan atom ve moleküller bu yapıyı oluşturur. Çekirdekten akarak uzaklaşan gaz, sürtünme kuvvetleri nedeniyle toz parçacıklarını da beraberinde sürükler. Baş genellikle çekirdekten itibaren on bin kilometre ile bir milyon kilometreye kadar uzanabilir. Kuyrukluyıldız Güneşe iyice yaklaştığında başın yanısıra Güneşe ters yönde bir de kuyruk oluşturur. Güneş kuyrukluyıldızın başındaki toz ve gazları projektör gibi aydınlatarak, kuyrukluyıldızı görünür duruma getirir. Güneşten gelen yüksek enerjili morötesi ışınım fluoresans gibi ışık üreten diğer mekanizmalarında devreye girmesini sağlar.

C/1999 S4 (LINEAR) kuyrukluyıldızını ne zaman gözleyebileceğiz ?

Gözlem için en uygun geceler 20 Temmuzdan itibaren gözükmekte. Bu tarihlerde kuyrukluyıldızın alabileceği en parlak görünümü alması beklenmekte.  Önceleri şehir ışıklarından uzak olabildiğince ışıksız karanlık ortamlarda çıplak gözle rahatlıkla görülebileceği öngörülüyordu, yapılan son gözlemler bu öngörünün doğru çıkmayacağına işaret ediyor. Bu nedenle söz konusu tarihlerde her gece saat 22:00 de küçük bir teleskop veya bir el dürbünüyle gözleme başlayabilirsiniz. Henüz Ay'da doğmamış olacağından, Ay ışığından etkilenmemiş olacağız. Bu saatlerde kuyrukluyıldız kuzey-batıda ufuktan yüksekliği 20 derece kadar olacak. 20 Temmuz gecesinden itibaren eğer her gece aynı saatte gözlem yaparsak, kuyrukuyıldızın bir önceki geceye göre biraz daha batıya doğru kaydığını göreceğiz, bunu yukarıdaki şekildende izleyebilirsiniz. Aşağıdaki küçük görüntülerin üstüne tıklarsanız 20 Temmuzdan itibaren her gece saat 22:00 den sabaha kadar kuyrukluyıldızın gökyüzünde izleyeceği yolu göreceksiniz. 25 Temmuzdan sonra giderek daha sönükleşecek, gözlemi zorlaşacak. Umarım bu tarihlerde kuyrukluyıldız öngörülen parlaklığa ulaşır, bulutsuz açık bir gökyüzü olur. Bizde Hale-Bopp kuyrukluyıldızından sonra tekrar bir kuyrukluyıldız gözleme mutluluğu yaşarız.
 

20-21 Temmuz gecesi

21-22 Temmuz gecesi

22-23 Temmuz gecesi

23-24 Temmuz gecesi

24-25 Temmuz gecesi

25-26 Temmuz gecesi 

Kuyrukluyıldızın aşağıdaki görüntüleri Wil Milan tarafından 2 Temmuz'da  Arizonada elde edildi. Ne yazıkki kuyrukluyıldız çıplak gözle  bu şekilde görülemedi. Parlaklığı öngörülen değerlerin çok altında kaldı. Küçük teleskoplarla yapılan gözlemlerin sonuçlarını görmek için buraya tıklayın.

27 Temmuz 2000, kuyrukluyıldızın çekirdeği parçalara ayrıldı, ayrıntılı bilgi için buraya tıklayın.

29 Temmuz 2000
Tamer Ataç  e-posta: atac@boun.edu.tr