MIT
Lincoln laboratuvarının sürdürdüğü "The
Lincoln Near Earth Asteroid Research, LINEAR " adlı proje çerçevesinde
Dünyaya yaklaşma olasılığı bulunan gökcisimleri sürekli izlenmekte. Bu
gözlemler sırasında daha önce hiç gözlenmemiş bir çok asteroid ve kuyrukluyıldız
keşfedildi. Yörünge hareketini gördüğünüz kuyrukluyıldızda 27 Eylül 1999'da
gözlemlerini otomatik olarak sürdüren teleskopun CCD görüntüleri içerisinden
keşfedilmiştir. C/1999 S4 adı ile isimlendirildi. Yapılan yörünge
hesaplarına göre kuyrukluyıldız Güneşe en yakın geçişini 24 Temmuz 2000'
de gerçekleştirecek. Keşfedildiği ilk günlerde, 1997 Mart ve Nisan aylarında
çıplak gözle gözlediğimiz Hale-Bopp
kuyrukluyıldızı kadar parlak olacağı düşünüldü. Sonra yapılan gözlemler
C/1999
S4'ün güneş sistemimize ilk kez girdiğini gösterdi. Güneş sisteminde
ilk dolanımlarını yapan böyle kuyrukluyıldızlarında hiç bir zaman çok parlak
olarak gözlenmediği bildirildi. Gözlemler kuyrukluyıldızın önümüzdeki Temmuz
ayı içerisinde küçük dürbün ve teleskoplarla gözlenebileceğini göstermekte.
Işık
kirliliğine uğramamış çok karanlık ortamlarda 20 - 25 Temmuz geceleri
çıplak gözlede görülebileceği öngörülmekte.
Kuyrukluyıldız
nedir:
Gökyüzünde zaman zaman parlak bir baş ve uzun
bir kuyrukla gözlenen bu gök cisimlerine kuyrukluyıldız adı verilir. Gökyüzünün
herhangi bir yerinde aniden gözlenen bu gök cisimleri geçmişte dehşet,
korku ve batıl inanç nedeni olmuştur. Kuyrukluyıldızlar Güneş etrafında
elips, parabol ve hiperbol yörüngeler üzerinde hareket eder. Yörüngeleri
parabol ve hiperbol olan kuyrukluyıldızlar Güneş etrafında dolaştıktan
sonra uzayın karanlığında kaybolur. Yörüngesi elips olanlar düzgün aralıklarla
tekrar görülür. Böyle kuyrukluyıldızlara dönemli kuyrukluyıldız adı verilir.
Bugün 100'den fazla dönemli kuyrukluyıldız bilinmektedir. Bunların dönemleri
33 ile 10000 yıl arasında değişir. Buz, toz ve kaya parçalarından oluşan
kuyrukluyıldız çekirdeği kirli bir kartopunu andırır. Orta büyüklükte bir
kuyrukluyıldızın çekirdek çapı bir kaç kilometreden daha büyük değildir.
Çekirdek Güneşten çok uzaklarda uzayın dayanılmaz soğuğunda ömrünün büyük
bir kısmını sanki uykuda geçirir. Kuyrukluyıldız, Güneş yakınlarına geldiğinde
yüzey tabakalarının sıcaklığı yapısında bulunan buzu bozmak için yeterli
derecede artar. Bir maddenin doğrudan doğruya katı yani buz durumdan buhara
dönüşmesi olan bu bozulma işlemi o cismin ısınması ile gerçekleşir. Bu
etkinlik çekirdeği çevreleyen ve baş olarak tanımlanan gaz ve toz bulutunun
oluşmasına neden olur. Saniyede bir kaç yüz metrelik hızlarla çekirdekten
uzaklaşan atom ve moleküller bu yapıyı oluşturur. Çekirdekten akarak uzaklaşan
gaz, sürtünme kuvvetleri nedeniyle toz parçacıklarını da beraberinde sürükler.
Baş genellikle çekirdekten itibaren on bin kilometre ile bir milyon kilometreye
kadar uzanabilir. Kuyrukluyıldız Güneşe iyice yaklaştığında başın yanısıra
Güneşe ters yönde bir de kuyruk oluşturur. Güneş kuyrukluyıldızın başındaki
toz ve gazları projektör gibi aydınlatarak, kuyrukluyıldızı görünür duruma
getirir. Güneşten gelen yüksek enerjili morötesi ışınım fluoresans gibi
ışık üreten diğer mekanizmalarında devreye girmesini sağlar.
C/1999 S4 (LINEAR) kuyrukluyıldızını ne
zaman gözleyebileceğiz ?
Gözlem için en uygun geceler
20 Temmuzdan itibaren gözükmekte. Bu tarihlerde kuyrukluyıldızın alabileceği
en parlak görünümü alması beklenmekte. Önceleri şehir ışıklarından
uzak olabildiğince ışıksız karanlık ortamlarda çıplak gözle rahatlıkla
görülebileceği öngörülüyordu, yapılan son gözlemler bu öngörünün doğru
çıkmayacağına işaret ediyor. Bu nedenle söz konusu tarihlerde her gece
saat 22:00 de küçük bir teleskop veya bir el dürbünüyle gözleme başlayabilirsiniz.
Henüz Ay'da doğmamış olacağından, Ay ışığından etkilenmemiş olacağız. Bu
saatlerde kuyrukluyıldız kuzey-batıda ufuktan yüksekliği 20 derece kadar
olacak. 20 Temmuz gecesinden itibaren eğer her gece aynı saatte gözlem
yaparsak, kuyrukuyıldızın bir önceki geceye göre biraz daha batıya doğru
kaydığını göreceğiz, bunu yukarıdaki şekildende izleyebilirsiniz. Aşağıdaki
küçük görüntülerin üstüne tıklarsanız 20 Temmuzdan itibaren her gece saat
22:00 den sabaha kadar kuyrukluyıldızın gökyüzünde izleyeceği yolu göreceksiniz.
25 Temmuzdan sonra giderek daha sönükleşecek, gözlemi zorlaşacak. Umarım
bu tarihlerde kuyrukluyıldız öngörülen parlaklığa ulaşır, bulutsuz açık
bir gökyüzü olur. Bizde Hale-Bopp kuyrukluyıldızından sonra tekrar bir
kuyrukluyıldız gözleme mutluluğu yaşarız.
20-21 Temmuz gecesi |
21-22 Temmuz gecesi |
22-23 Temmuz gecesi |
23-24 Temmuz gecesi |
24-25 Temmuz gecesi |
25-26 Temmuz gecesi |
Kuyrukluyıldızın aşağıdaki görüntüleri Wil Milan tarafından 2 Temmuz'da Arizonada elde edildi. Ne yazıkki kuyrukluyıldız çıplak gözle bu şekilde görülemedi. Parlaklığı öngörülen değerlerin çok altında kaldı. Küçük teleskoplarla yapılan gözlemlerin sonuçlarını görmek için buraya tıklayın.

29 Temmuz 2000
Tamer Ataç e-posta:
atac@boun.edu.tr