2016 YILINA AİT TUTULMALAR

 

9 Mart Tam GüneşTutulması ** 23 Mart Yarıgölgeli  Ay Tutulması

9 Mayıs 2016 MERKÜR GEÇİŞİ ** 18 Ağustos  Yarıgölgeli Ay Tutulması

 1 Eylül Halkalı Güneş Tutulması ** 16 Eylül  Yarıgölgeli Ay Tutulması

 

TAM TUTULMA

PARÇALI TUTULMA

http://www.astrosurf.com/cidadao/animations.htm

HALKALI TUTULMA

 

Tutulmalar çok eskiden beri bilinen gök olaylarıdır. Yer, Ay ile birlikte Güneş çevresinde  yörüngesel hareketlerini yaparken Güneş'e dönük yüzleri aydınlık, öbür yüzleri karanlıktır ve karanlık tarafta uzayda birer gölge konisi oluştururlar. Bunlardan birinin gölge konisinin diğeri üzerine düşmesi için bu üç cismin yaklaşık aynı doğrultuya gelmiş olmaları gerekir. Bu da ancak Ay'ın yeniay ve dolunay evrelerinde mümkün olur.

 

 

http://astronomyonline.org/SolarSystem/LunarEclipse.asp

 

Eğer Ay'ın yörünge düzlemi, tam olarak Yer'in yörünge düzlemi ile çakışık olsaydı; her yeniay evresinde Güneş tutulması, her dolunay evresinde de Ay tutulması meydana gelirdi. Fakat her iki yörünge düzlemi arasında 5° lik bir açı vardır ve tutulmalar ancak özel bazı koşulların sağlanması sonucu meydana gelir. Bu özel koşullar bugün çok iyi bilinmektedir  ve gelecekte olacak tutulmalar önceden çok duyarlı şekilde hesap edilmektedir. Ay'ın  gölgeden geçiş biçimine göre  yarıgölgeli,  parçalı veya tam Ay tutulması meydana gelir.

 

http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/time/eclipses.html

 

Tam tutulma, parçalı tutulma ve halkalı tutulma olmak üzere, üç tür Güneş tutulması vardır. Ay'ın gölge konisinin tepesi Ay'dan yaklaşık 375000 km uzakta bulunur. Ay'ın Yer yüzeyine uzaklığı 350000 km ile 400000 km arasında değişir. Ay, Yer'e en yakın olduğu zaman gölge konisinin tepesi Yer'in içinde kalır. Koninin Yer Küre ile arakesiti, bozulmuş bir elips şeklindedir.Genişliği en fazla 270 km olabilir. Bu, gölge konisi ile Yer kürenin arakesit çapıdır. Bu gölgenin Yer üzerindeki ilerleme hızı 30 km/dak. dır. Buna göre, Yer üzerinde belli bir yerde tutulma süresi en fazla 270:30=9 dakika olur. Halkalı tutulma ise en fazla 11 dakika sürer.

Yer üzerinde tam gölge konisinin içinde kalan yerlerdeki gözlemciler için Ay diski, Güneşi tam olarak örter ve bir  Tam Güneş tutulması olur. Yarı gölge konisi içinde kalan bölgelerde, Parçalı Güneş tutulması izlenir. Ay, Yer'den çok uzak olduğu zaman tutulma konumu gerçekleşirse, koninin ancak uzantısı Yer'e ulaşabilir. Bu uzantı koni içinde kalan yerlerden, Güneş'in kenarı halka şeklinde görülür. Buna, halkalı Güneş tutulması denir. Kimi zaman halkalı başlayan bir tutulma daha sonra gölge konisinin tepesinin Yer'e değmesi ile tam Güneş tutulmasına ve onun ötesinde tekrar halkalı Güneş tutulmasına dönüşür.

Bu tip tutulmaya Hibrit GÜneş Tutulması denir.

http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/solar/solecl.html

 

Tutulmaların Tekrarı: Bir tutulmanın ortalama 6585 gün (18 yıl,11.3 gün) sonra aynı şekilde tekrar meydana geleceği Babilliler tarafından hesap edilmiştir. Bu süreye bir Saros Dönemi denir. Geçmişte meydana gelen bir tutulmanın aynen tekrarı için bu gök cisimlerinin yeniden aynı konum şartlarınn sağlanması gerekir. Genel olarak tutulmanın olabilmesi için, Ay'ın yeniay veya dolunay evresinin zamanı ile düğümlerden geçme zamanı birbirine yeteri kadar yakın olmalıdır. Ay, bir ejder ayı(=27.2122gün ) sonra aynı düğüm noktasında, bir kavuşum ayı (=29.5306 gün) sonra da aynı evrede olur.

Örneğin Ay tutulması dolunay evresinde ve düğümler çizgisinde olur. Ay'ın tekrar dolunay evresinde görülebilmesi için, kavuşum ayı'nın bir tam katı kadar zamanın , Ay'ın tekrar düğümler çizgisinde bulunması için de ejder ayı süresinin bir tam katı kadar zamanın geçmesi gerekir. Ayrıca Yer ile Ay arasındaki uzaklığın gözönüne aldığımız tutulmadaki uzaklık kadar olması gerekir. Bunun için de Ayrıksıl Ay(=27.5545 gün)  süresinin herhangi bir tam katı kadar sürenin geçmesi lazımdır. Bütün bu hesaplamalar sonucunda bir tutulmanın aynen tekrarı için gereken süre ortalama 6585.34 gün'dür. Bu ise yaklaşık 223 kavuşum ayı, 242 ejder ayı ve 239 ayrıksıl ay eder.

Güneş tutulması içinde Ay yeniay evresinde olmak kaydıyla yukarıdaki açıklamalar geçerlidir.

Kaynak: Astronomi ve Uzay Bilimleri ders kitabı Tekışık Yayınları:420 1996

sayfa başı

 

9 Mart 2016

Ülkemizden izlenemeyecektir

 

TUTULMA TİPİ

TUTULMANIN EVRESİ

SAATİ

(Türkiye  Bölge Saati)

Tam Güneş Tutulması

Tutulma başlangıcı  (P1)

01:19

Tutulan Kısmın Yüzdesi %104

Tam tutulmanın başlangıcı

02:16

 

Tam Tutulmanın ortası

04:06

 

Tam tutulmanın sonu

05:38

 

Tutulmanın bitişi     (P4)

06:35

sayfa başı

 

23 Mart 2016

Ülkemizden izlenemeyecektir

 

TUTULMA TİPİ

TUTULMANIN EVRESİ

SAATİ

(TürkiyeBölge Saati)

Yarıgölgeli Ay Tutulması

Tutulma başlangıcı (P1)

11:37

Tutulan Kısmın Yüzdesi %80

Tutulmanın ortası

13:47

 

Tutulmanın bitişi     (P4)

15:57

sayfa başı

 

9 MAYIS 2016

MERKÜR GEÇİŞİ

Hava açık olduğu takdirde ülkemizden izlenebilecektir

 

http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2006/20oct_transitofmercury/

8 Kasım 2006 merkür geçişi (ülkemizden izlenememiştir)

 

http://gong.nso.edu/mercury_transit03/mercury_transit03/

7 Mayıs 2003 geçişi Udaipur Gözlemevi/Hindistan

Gezegenlerin Güneş diskinin önünden geçmesi bir çeşit tutulma gibi düşünülebilir.

Böyle bir geçişin Dünya'dan bakıldığında  sadece iç gezegenler Merkür ve Venüs için olanaklı olduğu açıktır.

Gezegen geçişleri güneş tutulmaları kadar sık tekrarlanan olaylar değildir. Her yüzyılda ortalama olarak 13 Merkür, çok daha ender de her yüzyılda sadece 2 Venüs geçişi gerçekleşir. Merkür geçişini tarihte ilk kez Fransız gökbilimci Gassendi 1631 yılında gözlemiştir. Fred Espenak'ın hazırladığı  Merkür geçişleri katoloğuna bakıldığında Merkür geçişlerinin  8 Mayıs ve 10 Kasım cıvarında olduğu görülmektedir.Bunun nedeni Merkür gezegeninin yürüngesinin Dünya'nın yörüngesiyle 7 derecelik bir açı yapmasıdır, Merkür Güneşin çevresinde dolanırken her yıl bu tarihlerde Dünya'yla birlikte aynı anda ekliptik (Dünyanın yörünge düzlemi) düzlemi üzerinde yer alır. Eğer bu tarihlerin birinde Merkür alt kavuşumda ise Merkür geçişi gerçekleşir.  Mayıs geçişlerinin olasılığı Kasım geçişleri olasılığının yarısı kadardır.

Kepler’in II. Kanununa göre; "Gezegen yörüngesi üzerinde dolanırken, Güneş'i gezegene birleştiren yarıçap vektör eşit zaman aralıklarında eşit alanlar süpürür." Yandaki şekilde görüldüğü gibi  t 2-t1= t4-t3 olduğundan taranmış alanlar eşittir. AB yayı  CD yayından küçük olduğundan CD yayını çizerken sahip olduğu hız  AB yayını çizerken sahip olduğundan daha büyüktür. 

 

Tarih Güneşe uzaklık

Gök Birimi (GB)

149 597 870 700 m

Dünyaya Uzaklık

Gök Birimi (GB)

149 597 870 700 m

  geçiş

 

Görünen

Çap

Güneş-Merkür

yay saniyesi

Oran Yörünge

hızı

Km/sn

8 Kasım 2006 0.3181848 GB 0.6740854 GB   Kasım 1937-10 1/194 59.0
9 Mayıs 2016 0.4509202 GB 0.5588570 GB   Mayıs 1902-12 1/158 38.9

Merkür Mayıs geçişlerinde Güneşe en uzak konumunda bulunduğundan  dolayı daha yavaş hareket etmektedir. Bu durum Merkür geçişi için uygun şartların oluşabileceği bir sırada Dünya'yla Merkür'ün aynı anda ekliptik düzlemi üzerinde bulunma olasılıklarını düşürmektedir.Kasım geçişleri 7, 13 veya 33 yıllık aralıklarla, Mayıs geçişleri ise 13 veya 33 yıllık aralıklarla gerçekleşir. Bundan sonraki Merkür geçişi 11 Kasım 2019 tarihinde gerçekleşecektir. Hava açık olduğu takdirde bu geçişinde büyük bir kısmı ülkemizden izlenebilecektir. Geçişlerin tarihleri ve Güneş üzerinde izlediği yollarla ilgili resimler için tıklayınız Mayıs-Kasım

Geçiş sırasındaki en önemli anlar Merkür gezegeninin Güneş diskine girişi ve çıkışı sırasında gerçekleşir. Gezegenin Güneş diskine girişi yani dışardan teğet olduğu an 1. kontakla(I) başlar, bir süre sonra gezegen kenarda küçük bir çentik gibi gözükmeye başlar. 2.kontak (II) diske içerden teğet olduğu andır bu andan itibaren Merkürün tamamı gözünmeye başlar, ardından diskin üzerinde saatlerce sürecek bir yolculuk başlar.Merkür Güneşi terketmeden önce bir kez daha diskin kenarına içten teğet(III) olur, geçiş Merkür'ün diske dıştan teğet (IV)olması ile tamamlanır. 1. ve 2. kontaklar geçişin giriş evresini, 3. ve 4. kontaklar geçişin çıkış evresini oluştururlar. Greatest transit: Merkür'ün Güneşin merkezine en yakın geçtiği anı verir. Bu anda aralarındaki ayrıklık minimumdur ve Güneş ile Merkür'ün merkezlerinin  yermerkezli açısal mesafeleri 318.5 yay saniyesi olacaktır.

MERKÜR Gezegenler Güneşe yakın konumda (günberi) daha hızlı hareket ederler.

Hava açık olduğu takdirde Rasathaneden saat 14:11:45'den itibaren geçiş gözlenmeye başlanacaktır. Bu anda Güneş'in ufuktan yüksekliği  61.9 derece, Azimutu ise 218.5 derece ile güney-batı yönüne yaklaşmış durumda olacaktır.  14:14:56' da II. kontak gerçekleştikten sonra . 17:55:44'de Merkür Güneş merkezine en yakıın mesafede olacaktır.. Geçiş devam ederken 20:13 sıralarında Güneş batacağı için geçişin bitişi izleneyemeyecektir.

 

sayfa başı

 

GÖZLEDİĞİMİZ MERKÜR GEÇİŞLERİ

 

3 Kasım 1986 Merkür Geçişi

Türkiye saati ile 03:43'de başlayan  geçiş 08:31'de sona erdi.Bu geçişin son evresi havanın biraz sisli olmasına karşın  gözlenebildi. İstanbul'da 06:50'de doğan Güneş gözlem için  yeterli yüksekliğe eriştiğinde Merkür Güneş diskini terketmek üzereydi. Gözlem odak uzaklığı 2000 mm, objektif çapı 120 mm olan Unitron marka teleskopla yapıldı.

7 Mayıs 2003 Merkür Geçişi

7 mayıs 2003 sabahı Rasathane'nin bulunduğu bölgede havanın parçalı bulutlu olması geçişin ilk anının gözlenmesini engelledi. Geçiş İstanbul'da 08:12'de güneş 24 derece yükseklikte iken başladı. 08:16 da 2. kontak gerçekleşti. 10:522de 53 derece yükseklikte iken Merkür Güneş merkezine en yakın mesafeden geçti. 13:31'de 4. kontakla Güneş 65 derece yükseklikte iken geçişini tamamladı. Fotoğraflar objektif açıklığı 10 cm, odak uzaklığı 100 cm olan Celestron C102HD teleskobuna takılan Minolta Dynax 700SI fotoğraf makinası ve 200 ve 100 ASA 'lık kodak filmler kullanılarak elde edildi.

sayfa başı

 

 

18 Ağustos 2016

 

TUTULMA TİPİ

TUTULMANIN EVRESİ

SAATİ

(TürkiyeBölge Saati)

Yarı Gölgeli Ay Tutulması

Tutulma başlangıcı

12:24

Tutulan Kısmın Yüzdesi %.1.7

Tutulmanın ortası

12:42

 

Tutulmanın bitişi

13:01

 

 

 

1 Eylül 2016

TUTULMA TİPİ

TUTULMANIN EVRESİ

SAATİ

(TürkiyeBölge Saati)

 

 

 

Halkalı Güneş Tutulması

Tutulma başlangıcı

09:13

Tutulan Kısmın Yüzdesi %98

Halkalı tutulmanın başlangıcı

10:19

 

Halkalı Tutulmanın ortası

12:18

Halkalı tutulmanın sonu

13:55

 

Tutulmanın bitişi

15:00

 

 

16 Eylül 2016

 

TUTULMA TİPİ

TUTULMANIN EVRESİ

SAATİ

(TürkiyeBölge Saati)

 

 

 

Yarı Gölgeli Ay Tutulması

Tutulma başlangıcı

19:53

Tutulan Kısmın Yüzdesi %93

Tutulmanın ortası

21:54

 

Tutulmanın bitişi

23:56