METEORLAR (göktaşları) 2013

 

  Ocak Quadrantids | Nisan Lyrids | Mayıs Eta Aquarids  |  Ağustos Perseids |

 Ekim Draconids  Orionids  | Kasım Leonids | Aralık Geminids 

 

Güneş çevresinde değişik yörüngelerde dolanan irili ufaklı her türlü kaya parçasına göktaşı denir.Kuyrukluyıldızların yörüngelerinde dolaşırken tamamen parçalandıklarında geriye kalan katı küçük çekirdek parçaları ve yine bu bozulma ve parçalanma süreci sırasında yörüngelerinde bıraktıkları kuyrukluyıldız maddesi göktaşlarının kaynağıdır. Ayrıca  Apollo türü parçalanmış küçük gezegen artıklarına da göktaşı denir. Bunların boyutları 10 km çaplı kaya parçalarından, 1 mikron büyüklüğündeki toz parçacıklarına kadar değişir. Göktaşlarının büyük olanlarının kökeni küçük gezegenler, küçük olanların kökeni ise kuyrukluyıldızlardır. Eğer uzayda bol miktarda bulunan bu göktaşlarının yörüngeleri Dünya'mızın yörüngesi ile kesişirse, göktaşı büyük bir hızla (12-72 km/sn) atmosfere girer. Bu sırada meydana gelen sürtünme ile göktaşı ısınır, yanar ve ışık saçmaya başlar. Halk dilinde bu olaya yıldız kaydı denir. Özellikle açık yaz gecelerinde her insanın yıldız kayması olarak gördüğü hatta niyet tuttuğu bu ilginç görüntünün aslında uzaydaki yıldızlarla hiç bir ilişkisi yoktur. Göktaşının parlaklığının birden arttığı yanma işlemi bize çok yakın bir konumda, Dünya atmosferinde meydana gelir. Yılın belirli gecelerinde kayan yıldızların sayısı çok artar. İşte bu olaya göktaşı yağmuru adı verilir. Göktaşı yağmurunun hızlandığı gecelerde göktaşlarının yıldızlara göre gökyüzünde  izlediği yol bir gök atlası üzerine çizilirse, tüm bu yolların aynı noktada kesiştiği görülür. Yani o gece, tüm göktaşları gök yüzünde sanki bu noktadan geliyormuş gibi görülürler. Gökyüzündeki bu noktaya saçılma (radyan) noktası denir. Aslında hepsi birbirine paralel yörünge izleyen göktaşları atmosfere girmektedir. O geceki göktaşı yağmuru bu saçılma noktasının bulunduğu takımyıldızın adı ile anılır. Örneğin; Perseid, Leonid göktaşı yağmuru gibi.
Yeryüzün'den yaklaşık 120 km yukarıda yanarak ışık saçmaya başlayan göktaşlarının çoğu 60 km üstümüzde yanıp yok olur. Bunlar boyutları çok küçük olanlardır. Eğer göktaşı yeterince büyükse yanan kısmından artan parçalar yeryüzüne kadar ulaşabilir. Böyle büyük olanlar gökyüzünde çok daha fazla ışık saçtığı için bunlara ateş topu denir. Yeryüzüne ulaşan göktaşlarının sayısı çok azdır. Bu yağmurlardan sonra zaman zaman 2-3 tane tuğla büyüklüğünde göktaşı bulunmaktadır. Dünya'ya ulaşabilen göktaşları yandığından rengi siyahtır. Atmosferde gazla sürtünmesinden dolayı da yüzeyi cilalanmış gibi düzdür. 
 Yörüngesi bilinmeyen çapı bir kaç yüz metreden daha büyük bir göktaşıyla çarpışmanın çok nadiren yüzbinlerce yılda bir olduğu bilinmektedir. Olası çarpışma tehlikelerinden korunmak için NASA'da sürekli bir gözlem programı sürdürülmektedir. Bu gözlemlerle ilgili bilgileri internet üzerinden takip etmek için buraya tıklayın.

15 Şubat 2013 tarihinde medyada yayınlanan haber, Rusyanın Chelyabinsk bölgesine ard arda düşen meteorların,  telefonların kesilmesine bina camlarının kırılmasına ve 1000’den fazla kişinin yaralanmasına sebeb olduğu şeklinde idi. Önce gözleri kamaştıran ateş topu şeklinde görülen meteorların düştükleri sırada, büyük büyük gürültüye ve yer sarsıntısına neden oldukları belirtiliyordu. Ancak medya’dan alınan birbirinin hemen hemen aynısı olan görüntülerdeki tarih farklılığı dikkat çekici idi.  Birincisi 31.12.2012 tarihi saat 18:30'a ait, diğeri 15 şubat 2013 saat 09:26’ya aitti.

31.12.2012 tarihi, Quadrantids meteor yağmurlarının etkin olduğu tarih aralığına düşüyor ve videoda görülen saat güneş batımından sonra 18:20’de biten kara tan’ından (civil twilight:sivil alacakaranlık) 10 dakika sonra ve gökyüzü mavi görünmesine rağmen arabaların farlarının açık olduğu görülüyor.

15.02.2013 tarihini gösteren video’da ise saat 09:26, 09:17’de Güneş doğumundan sonraki bir zaman dilimi ışık şiddeti düşük,  alacakaranlık veya sisli  hava olasılığını gösteren  bir görüntü.

Herikisinde  de göktaşı ufuktan çok yüksekte görülmüyor.

 Quadrantids (Dörtlük)

 

Çıkış (saçılma) noktası:

Çoban(Boötes) Takımyıldızı civarı

Syk and telescopes

Kuzey doğu yönüne bakınız

Etkin olduğu zaman aralığı:

28 aralık-12 ocak

En etkin olduğu tarih:

4 Ocak

Saatte kaç tane ve hızı:

Yaklaşık 60-120, saniyede 41 km

Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen:

Asteroid 2003 EH1
 

Sayfa Başı

 

Sayfa Başı

 

 Lyrids

 

Çıkış (saçılma) noktası:

 Lir (Lyra) Takımyıldızı

Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Astronomik Tan'dan (yaklaşık yatsı vakti) sonra Kuzeydoğu yönüne bakınız. Bu göktaşlarının parlak  izleri rahatlıkla görülmesine rağmen ilk dördün evresini geçmiş Ay'ın ışığı sebebiyle görülmeleri zor olacak. Ancak Ay sabaha doğru battıktan sonra rahat görülebilecekler. Zayıf bir göktaşı yağmuru olacak.

Etkin olduğu zaman aralığı:

22-23 Nisan

En etkin olduğu tarih:

22 Nisan

Saatte kaç tane ve hızı:

10-20 adet

Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen:

Thatcher Kuyruklu yıldızı

    

 Eta Aquarids

 

Çıkış (saçılma) noktası:

Kova (Aquarius) Takımyıldızı

Ne yönde - ne zaman gözlenecek:  Kova takımyıldızının su kabı şeklinde olan kısmına doğru bakılmalıdır. Gün doğumunun öncesinde seyredilir. Güney yarımkürede 10-20 adet

İmsak vakti Doğuya yakın-güneydogu yönüne bakınız

Etkin olduğu zaman aralığı:

4-5 Mayıs

En etkin olduğu tarih:

5 Mayıs

Saatte kaç tane ve hızı:

birkaç, adet saniyede 66 km

Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen:

1P/Halley Kuyruklu yıldızı

     Sayfa Başı

 

 Perseid

 

Çıkış (saçılma) noktası:

Perse (Perseus) Takımyıldızı

Ne yönde - ne zaman gözlenecek:  Güneş çevresinde 130 yılda bir tur atan Swift-Tuttle kuyrukluyıldızının yörüngesinde bıraktığı kalıntıların bu meşhur göktaşı yağmuruna sebeb olduğunu biliyorsunuz.  Bu sene ayın durumu görüşe mani olmayacak  Perse göktaşı yağmurları genelde parlak ve kuyruklu olduğundan yılın en meşhur ve seyredilesi etkinliğidir. Astronomik tan'dan 1 saat sonra Kuzeydoğu yönüne bakınız. Etkinlik tüm gökyüzünü kaplayacağından  tan vaktine kadar izlenebilir.

Etkin olduğu zaman aralığı:

10 Ağustos - 13 Ağustos

En etkin olduğu tarih:

12 Ağustos

Saatte kaç tane ve hızı:

Saatte yaklaşık 90 adet

Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen:

109P/Swift-Tuttle kuyruklu yıldızı

       

 Draconids

 

Çıkış (saçılma) noktası:

 Ejderha (Draco) takımyıldızı

Ne yönde - ne zaman gözlenecek:  Ay gözlemi engelleyecek bir evrede olmacak ama oldukça yavaş bir meteor yağmuru olduğundan saatte ancak 10 meteor seyredilebileceği tahmin ediliyor. Hava karardığında kuzeye tepe noktasına  gece yarısına doğru kuzeybatı ufkuna yakın bakınız

Etkin olduğu zaman aralığı:

7 -8 Ekim 

En etkin olduğu tarih:

7 Ekim

Saatte kaç tane ve hızı:

Saatte 10 adet

Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen:

Giacobini-Zinner Kuyruklu yıldızı

     Sayfa Başı

 

 Orionids

 

Çıkış (saçılma) noktası:

Avcı (Orion)Takımyıldızının parlak yıldızı Betelgöz

Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Bu sene büyüyen ay sebebiyle bu meteor yağmurunu iyi izleyemeyeceğiz. Sabah saatlerinde Orion takımyıldızının parlak-kırmızı yıldızı olan Betelgeuse tarafına bakarsanız yine de birkaç güzel meteor yakalama şansınız var . Gece yarısına doğru Doğu-Güneydoğu yönüne bakınız

Etkin olduğu zaman aralığı:

20 Ekim - 21 Ekim

En etkin olduğu tarih:

20 Ekim

Saatte kaç tane ve hızı:

Yaklaşık 20 adet ve saniyede 66 kilometre

Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen:

1P/Halley Kuyruklu yıldızı

 

Leonids

 

Çıkış (saçılma) noktası:

Aslan (Leo) Takımyıldızı

Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Dünya her yıl Kasım ayı'nın ikinci yarısında, yörünge peryodu 33 yıl olan Tempel-Tuttle (Comet 55/P) kuyrukluyıldızının yörüngesinde bıraktığı eski kalıntıların içinden geçer. Geçmişte, Leonid'ler tarihin en büyük meteor fırtınaları olmuşlardır. 1998 yılında da 16 Kasım'ı 17 Kasım'a bağlayan gece neredeyse saatte 2000 tane göktaşı izlendi. Bu meteor fırtınaları bazen 33-34 yıllık peryotlarla tekrar eder.Bu sene gökyüzünde dolunay olması sebebiyle şanssız bir etkinlik olacak. Gecenin ikinci yarısı doğu yönüne bakınız.

Etkin olduğu zamanaralığı:

17 - 18 Kasım

En etkin olduğu tarih:

17 Kasım

Saatte kaç tane ve hızı:

Yaklaşık 15 adet

Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen:

Tempel-Tuttle Kuyruklu yıldızı

    Sayfa Başı

 

 Geminids

 

Çıkış (saçılma) noktası:

Castor yıldızı etrafı

Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Bu sene bu göktaşı yağmurunu izlemek için sabah erken saatlerde kalkmaya gerek yok. Akşam hava karardıktan sonra izlenebilir. Ancak tam dolunay safhasına denk geldiğinden izlemek için tercih size kalmış.Kuzeydoğu-doğu ufkundan yükselecek olan İkizler Takımyıldızı civarına bakmak gerekir.

Etkin olduğu zamanaralığı:

13 - 14 Aralık

En etkin olduğu tarih:

14 Aralık

Saatte kaç tane ve hızı:

Yaklaşık 100 adet

Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen:

Asteroid3200 Phaethon

 

 Sayfa Başı

Kaynak: http://earthsky.org/astronomy-essentials/earthskys-meteor-shower-guide

http://www.skyandtelescope.com/observing/highlights/Meteor-Showers-in-2012-136214528.htm