Ocak Quadrantids | Nisan Lyrids | Mayıs Eta Aquarids | Ağustos Perseids |
Ekim Draconids Orionids | Kasım Leonids | Aralık Geminids
|
Güneş çevresinde değişik yörüngelerde dolanan irili ufaklı her türlü kaya
parçasına göktaşı denir.Kuyrukluyıldızların yörüngelerinde
dolaşırken tamamen parçalandıklarında geriye kalan katı küçük çekirdek
parçaları ve yine bu bozulma ve parçalanma süreci sırasında yörüngelerinde
bıraktıkları kuyrukluyıldız maddesi göktaşlarının kaynağıdır. Ayrıca
Apollo türü parçalanmış
küçük
gezegen artıklarına da göktaşı denir. Bunların boyutları 10 km çaplı
kaya parçalarından, 1 mikron büyüklüğündeki toz parçacıklarına kadar değişir.
Göktaşlarının büyük olanlarının kökeni küçük gezegenler, küçük olanların
kökeni ise kuyrukluyıldızlardır. Eğer uzayda bol miktarda bulunan bu göktaşlarının
yörüngeleri Dünya'mızın yörüngesi ile kesişirse, göktaşı büyük bir hızla
(12-72 km/sn) atmosfere girer. Bu sırada meydana gelen sürtünme ile göktaşı
ısınır, yanar ve ışık saçmaya başlar. Halk dilinde bu olaya yıldız kaydı
denir. Özellikle açık yaz gecelerinde her insanın yıldız kayması
olarak gördüğü hatta niyet tuttuğu bu ilginç görüntünün aslında uzaydaki
yıldızlarla hiç bir ilişkisi yoktur. Göktaşının parlaklığının birden arttığı
yanma işlemi bize çok yakın bir konumda, Dünya atmosferinde meydana gelir.
Yılın belirli gecelerinde kayan yıldızların sayısı çok artar. İşte bu olaya
göktaşı
yağmuru adı verilir. Göktaşı yağmurunun hızlandığı gecelerde göktaşlarının
yıldızlara göre gökyüzünde izlediği yol bir gök atlası üzerine çizilirse,
tüm bu yolların aynı noktada kesiştiği görülür. Yani o gece, tüm göktaşları
gök yüzünde sanki bu noktadan geliyormuş gibi görülürler. Gökyüzündeki
bu noktaya saçılma (radyan) noktası denir. Aslında hepsi birbirine paralel
yörünge izleyen göktaşları atmosfere girmektedir. O geceki göktaşı yağmuru
bu saçılma noktasının bulunduğu takımyıldızın adı ile anılır. Örneğin;
Perseid, Leonid göktaşı yağmuru gibi.
|
|
|
15 Şubat 2013 tarihinde medyada yayınlanan haber, Rusyanın Chelyabinsk bölgesine ard arda düşen meteorların, telefonların kesilmesine bina camlarının kırılmasına ve 1000’den fazla kişinin yaralanmasına sebeb olduğu şeklinde idi. Önce gözleri kamaştıran ateş topu şeklinde görülen meteorların düştükleri sırada, büyük büyük gürültüye ve yer sarsıntısına neden oldukları belirtiliyordu. Ancak medya’dan alınan birbirinin hemen hemen aynısı olan görüntülerdeki tarih farklılığı dikkat çekici idi. Birincisi 31.12.2012 tarihi saat 18:30'a ait, diğeri 15 şubat 2013 saat 09:26’ya aitti. 31.12.2012 tarihi, Quadrantids meteor yağmurlarının etkin olduğu tarih aralığına düşüyor ve videoda görülen saat güneş batımından sonra 18:20’de biten kara tan’ından (civil twilight:sivil alacakaranlık) 10 dakika sonra ve gökyüzü mavi görünmesine rağmen arabaların farlarının açık olduğu görülüyor. 15.02.2013 tarihini gösteren video’da ise saat 09:26, 09:17’de Güneş doğumundan sonraki bir zaman dilimi ışık şiddeti düşük, alacakaranlık veya sisli hava olasılığını gösteren bir görüntü. Herikisinde de göktaşı ufuktan çok yüksekte görülmüyor. |
||||
|
Çıkış (saçılma) noktası: |
Çoban(Boötes) Takımyıldızı civarı |
Syk and telescopes Kuzey doğu yönüne bakınız |
|
Etkin olduğu zaman aralığı: |
28 aralık-12 ocak |
|
|
En etkin olduğu tarih: |
4 Ocak |
|
|
Saatte kaç tane ve hızı: |
Yaklaşık 60-120, saniyede 41 km |
|
|
Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen: |
Asteroid 2003 EH1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Çıkış (saçılma) noktası: |
Lir (Lyra) Takımyıldızı |
Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Astronomik Tan'dan (yaklaşık yatsı vakti) sonra Kuzeydoğu yönüne bakınız. Bu göktaşlarının parlak izleri rahatlıkla görülmesine rağmen ilk dördün evresini geçmiş Ay'ın ışığı sebebiyle görülmeleri zor olacak. Ancak Ay sabaha doğru battıktan sonra rahat görülebilecekler. Zayıf bir göktaşı yağmuru olacak. |
|
Etkin olduğu zaman aralığı: |
22-23 Nisan |
|
|
En etkin olduğu tarih: |
22 Nisan |
|
|
Saatte kaç tane ve hızı: |
10-20 adet |
|
|
Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen: |
Thatcher Kuyruklu yıldızı |
|
Çıkış (saçılma) noktası: |
Kova (Aquarius) Takımyıldızı |
Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Kova takımyıldızının su kabı şeklinde olan kısmına doğru bakılmalıdır. Gün doğumunun öncesinde seyredilir. Güney yarımkürede 10-20 adet İmsak vakti Doğuya yakın-güneydogu yönüne bakınız |
|
Etkin olduğu zaman aralığı: |
4-5 Mayıs |
|
|
En etkin olduğu tarih: |
5 Mayıs |
|
|
Saatte kaç tane ve hızı: |
birkaç, adet saniyede 66 km |
|
|
Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen: |
1P/Halley Kuyruklu yıldızı |
|
Çıkış (saçılma) noktası: |
Perse (Perseus) Takımyıldızı |
Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Güneş çevresinde 130 yılda bir tur atan Swift-Tuttle kuyrukluyıldızının yörüngesinde bıraktığı kalıntıların bu meşhur göktaşı yağmuruna sebeb olduğunu biliyorsunuz. Bu sene ayın durumu görüşe mani olmayacak Perse göktaşı yağmurları genelde parlak ve kuyruklu olduğundan yılın en meşhur ve seyredilesi etkinliğidir. Astronomik tan'dan 1 saat sonra Kuzeydoğu yönüne bakınız. Etkinlik tüm gökyüzünü kaplayacağından tan vaktine kadar izlenebilir. |
|
Etkin olduğu zaman aralığı: |
10 Ağustos - 13 Ağustos | |
|
En etkin olduğu tarih: |
12 Ağustos | |
|
Saatte kaç tane ve hızı: |
Saatte yaklaşık 90 adet | |
|
Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen: |
109P/Swift-Tuttle kuyruklu yıldızı |
|
Çıkış (saçılma) noktası: |
Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Ay gözlemi engelleyecek bir evrede olmacak ama oldukça yavaş bir meteor yağmuru olduğundan saatte ancak 10 meteor seyredilebileceği tahmin ediliyor. Hava karardığında kuzeye tepe noktasına gece yarısına doğru kuzeybatı ufkuna yakın bakınız |
|
|
Etkin olduğu zaman aralığı: |
7 -8 Ekim | |
|
En etkin olduğu tarih: |
7 Ekim | |
|
Saatte kaç tane ve hızı: |
Saatte 10 adet | |
|
Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen: |
Giacobini-Zinner Kuyruklu yıldızı |
|
Çıkış (saçılma) noktası: |
Avcı (Orion)Takımyıldızının parlak yıldızı Betelgöz |
Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Bu sene büyüyen ay sebebiyle bu meteor yağmurunu iyi izleyemeyeceğiz. Sabah saatlerinde Orion takımyıldızının parlak-kırmızı yıldızı olan Betelgeuse tarafına bakarsanız yine de birkaç güzel meteor yakalama şansınız var . Gece yarısına doğru Doğu-Güneydoğu yönüne bakınız |
|
Etkin olduğu zaman aralığı: |
20 Ekim - 21 Ekim | |
|
En etkin olduğu tarih: |
20 Ekim | |
|
Saatte kaç tane ve hızı: |
Yaklaşık 20 adet ve saniyede 66 kilometre | |
|
Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen: |
1P/Halley Kuyruklu yıldızı |
|
Çıkış (saçılma) noktası: |
Aslan (Leo) Takımyıldızı |
Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Dünya her yıl Kasım ayı'nın ikinci yarısında, yörünge peryodu 33 yıl olan Tempel-Tuttle (Comet 55/P) kuyrukluyıldızının yörüngesinde bıraktığı eski kalıntıların içinden geçer. Geçmişte, Leonid'ler tarihin en büyük meteor fırtınaları olmuşlardır. 1998 yılında da 16 Kasım'ı 17 Kasım'a bağlayan gece neredeyse saatte 2000 tane göktaşı izlendi. Bu meteor fırtınaları bazen 33-34 yıllık peryotlarla tekrar eder.Bu sene gökyüzünde dolunay olması sebebiyle şanssız bir etkinlik olacak. Gecenin ikinci yarısı doğu yönüne bakınız. |
|
Etkin olduğu zamanaralığı: |
17 - 18 Kasım | |
|
En etkin olduğu tarih: |
17 Kasım | |
|
Saatte kaç tane ve hızı: |
Yaklaşık 15 adet | |
|
Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen: |
Tempel-Tuttle Kuyruklu yıldızı |
|
Çıkış (saçılma) noktası: |
Castor yıldızı etrafı |
Ne yönde - ne zaman gözlenecek: Bu sene bu göktaşı yağmurunu izlemek için sabah erken saatlerde kalkmaya gerek yok. Akşam hava karardıktan sonra izlenebilir. Ancak tam dolunay safhasına denk geldiğinden izlemek için tercih size kalmış.Kuzeydoğu-doğu ufkundan yükselecek olan İkizler Takımyıldızı civarına bakmak gerekir. |
|
Etkin olduğu zamanaralığı: |
13 - 14 Aralık | |
|
En etkin olduğu tarih: |
14 Aralık | |
|
Saatte kaç tane ve hızı: |
Yaklaşık 100 adet |
|
|
Neden olan kuyrukluyıldız veya küçük gezegen: |
Asteroid3200 Phaethon |
Kaynak: http://earthsky.org/astronomy-essentials/earthskys-meteor-shower-guide
http://www.skyandtelescope.com/observing/highlights/Meteor-Showers-in-2012-136214528.htm